Chín tay săn bàn World Cup của Nam Phi: Di sản soi đường ngày trở lại đỉnh cao

Sau 16 năm vắng bóng kể từ kỳ World Cup trên sân nhà năm 2010, đội tuyển Nam Phi chuẩn bị bước vào hành trình chinh phục World Cup 2026 với tâm thế của một đội bóng khao khát chứng minh mình trên bản đồ bóng đá thế giới. Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Hugo Broos, Bafana Bafana sẽ đối mặt với bảng A đầy thử thách: gặp đồng chủ nhà Mexico tại Mexico City ngày 11 tháng 6 trong trận khai mạc giải đấu, tiếp đến là CH Séc tại Atlanta ngày 18 tháng 6, và khép lại vòng bảng trước Hàn Quốc tại Monterrey ngày 24 tháng 6. Đây là lần trở lại đầu tiên của họ kể từ khi đăng cai giải đấu, và người hâm mộ Nam Phi có quyền kỳ vọng vào một chiến dịch đáng nhớ — dù thách thức phía trước là không hề nhỏ.

Đội bóng của Broos được đánh giá cao ở khả năng tổ chức lối chơi và kỷ luật chiến thuật, đủ sức gây khó khăn cho bất kỳ đối thủ nào. Tuy nhiên, bài toán ghi bàn luôn là nỗi ám ảnh lớn nhất. Phá vỡ hàng phòng ngự của Mexico, CH Séc hay Hàn Quốc là câu chuyện hoàn toàn khác so với những trận đấu vòng loại trước Lesotho, Rwanda hay Bénin. Chín cầu thủ đã từng ghi bàn cho Nam Phi tại các kỳ World Cup — và những cái tên như Lyle Foster, Oswin Appollis hay Relebohile Mofokeng đang khát khao được viết tiếp lịch sử ấy.

Nhìn lại hành trình ghi bàn của Bafana Bafana tại World Cup, mỗi bàn thắng đều mang một câu chuyện riêng, gắn liền với những khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong lịch sử bóng đá Nam Phi.

Benni McCarthy là người mở đường khi ghi bàn thắng đầu tiên trong lịch sử World Cup của Nam Phi, đánh bại thủ thành Peter Schmeichel ở cự ly gần trong trận hòa 1-1 với Đan Mạch tại giải đấu năm 1998. Bốn năm sau, anh tiếp tục lập công trong trận thua 2-3 trước Tây Ban Nha, nhưng không thể giúp đội nhà thoát cảnh bị loại ngay từ vòng bảng lần thứ hai liên tiếp. McCarthy khép lại sự nghiệp World Cup với hai bàn thắng — con số khiêm tốn nhưng đầy ý nghĩa biểu tượng.

Shaun Bartlett giữ một kỷ lục đặc biệt: cầu thủ duy nhất lập cú đúp trong một trận đấu World Cup cho Bafana Bafana. Anh ghi cả hai bàn trước Ả Rập Xê Út trong trận hòa 2-2 ở lượt cuối vòng bảng năm 1998, trong đó bàn thứ hai được thực hiện từ chấm phạt đền. Cú đúp ấy là minh chứng cho bản lĩnh của một tiền đạo lớn, dù kết quả chung cuộc vẫn chưa đủ để đưa Nam Phi tiến xa hơn.

Kỳ World Cup 2002 tại Nhật Bản và Hàn Quốc chứng kiến bốn cầu thủ Nam Phi ghi dấu ấn. Teboho Mokoena — không nên nhầm lẫn với cầu thủ cùng tên đang khoác áo đội tuyển hiện tại — mở tài khoản bằng bàn thắng vào lưới Paraguay trong trận hòa 2-2 ngay trận ra quân. Cả hai Mokoena đều là những tiền vệ mạnh mẽ với khả năng ghi bàn, nhưng “phiên bản gốc” giữ vinh dự là mắt xích quan trọng trong đội hình năm ấy. Cùng trận đấu, Quinton Fortune — một trong những cầu thủ xuất ngoại thành công nhất của Nam Phi với bảy mùa giải tại Manchester United — ghi bàn từ chấm phạt đền ở phút cuối để giành lại một điểm quý giá khi đội nhà phải gỡ từ 0-2.

Chiến thắng đầu tiên và duy nhất của Bafana Bafana tại World Cup đến ở trận gặp Slovenia, khi Siyabonga Nomvethe ghi bàn bằng đùi mang về chiến thắng 1-0. Nomvethe không phải tay săn bàn sung mãn, nhưng luôn có biệt tài ghi những bàn thắng mang tính bước ngoặt. Ở trận cuối cùng gặp Tây Ban Nha, khi Nam Phi chỉ cần một trận hòa để lọt vào vòng đấu loại trực tiếp, Lucas Radebe bật cao đánh đầu san bằng tỷ số 2-2 ở phút 53. Pha va chạm mạnh đến mức sau này anh thừa nhận không nhớ gì về bàn thắng đó. Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang — Raul ghi bàn ấn định chiến thắng 3-2 cho Tây Ban Nha chỉ ba phút sau đó, và Nam Phi bị loại vì hiệu số bàn thắng, kém Paraguay đúng một bàn với tỷ lệ 5-6.

Đến World Cup 2010 trên sân nhà, Bafana Bafana để lại dấu ấn không thể nào quên. Simphiwe Tshabalala ghi có lẽ bàn thắng nổi tiếng nhất trong lịch sử bóng đá Nam Phi ngay trận khai mạc trước Mexico. Khi tỷ số đang là 0-0, Tshabalala đón đường chuyền bên cánh trái và tung cú sút sấm sét vào lưới — bàn thắng mà người ta gọi là “bàn thắng cho cả châu Phi.” Trớ trêu thay, trận đấu kết thúc với tỷ số hòa 1-1, giống như cái cách mà niềm hân hoan luôn đi kèm sự tiếc nuối trong hành trình World Cup của Nam Phi.

Ở trận cuối cùng của giải, trung vệ Bongani Khumalo trở thành cái tên ít ai ngờ tới khi bật cao đánh đầu ghi bàn từ quả phạt góc vào lưới đội tuyển Pháp đang trong cảnh hỗn loạn. Đó là khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong sự nghiệp của hậu vệ này — người sau đó gia nhập Tottenham Hotspur nhưng không có nổi một lần ra sân cho đội một. Cùng trận đấu, Katlego Mphela ghi bàn quyết định giúp Nam Phi giành chiến thắng 2-1 trước Pháp tại Bloemfontein, sau khi đã bỏ lỡ cơ hội vàng ở trận gặp Mexico trước đó. Chiến thắng ấy giúp Bafana Bafana khép lại chiến dịch trên cao trào, nhưng họ vẫn trở thành đội chủ nhà đầu tiên trong lịch sử bị loại ngay từ vòng bảng — dù chưa phải đội chủ nhà có thành tích tệ nhất, danh hiệu đó thuộc về Qatar khi thua cả ba trận tại World Cup 2022.

Chín bàn thắng, chín câu chuyện, và một di sản chưa trọn vẹn. Khi Bafana Bafana chuẩn bị tái ngộ Mexico trong trận khai mạc World Cup 2026 — đúng đối thủ mà Tshabalala từng xé lưới 16 năm trước — người hâm mộ Nam Phi có quyền tin rằng thế hệ mới sẽ viết thêm những trang sử mới. Thử thách phía trước là rất lớn, nhưng với lối chơi kỷ luật và tinh thần chiến đấu vốn là bản sắc của bóng đá Nam Phi, Bafana Bafana hoàn toàn có thể biến giấc mơ vượt qua vòng bảng lần đầu tiên thành hiện thực.

FAQ